Vorige vrijdag organiseerde we met GiPSo ons eerste netwerkevent in Gent, met 55 aanwezigen uit een brede mix van bestaande woonprojecten, nieuwe initiatiefnemers, professionals en vertegenwoordigers van het VAPH. Het programma combineerde inhoudelijke verdieping, praktijkgerichte workshops en thematische uitwisseling.
Onthaal, welkom & introductie van GiPSo
De namiddag startte met een onthaal en een voorstelling van GiPSo. Hierbij werd benadrukt hoe GiPSo initiatiefnemers ondersteunt in het bouwen van duurzame, kleinschalige woonprojecten op maat van personen met een beperking aan de hand van de verschillende fases: verkennende fase, conceptuele fase, realisatiefase en lange termijntraject. Waarbij focust ligt op Dromen-Denken-Durven-Doen en waar we graag nog 2 d’s aan toevoegen Duurzaam-Doorgeven.
Workshop: Veranderingsprocessen binnen groepen
(Tim zal nog een document toevoegen met de informatie van zijn presentatie!)
Door: Tim Van Nuffel
Tim Van Nuffel nam de deelnemers mee in de dynamiek van veranderingsprocessen en groepscommunicatie. Zijn verhaal werd opgebouwd aan de hand van twee krachtige metaforen: de driehoek en de ijsberg.
De driehoek, bestaande uit ouder of netwerk, de persoon met een beperking en de zorgaanbieder, diende als vertrekpunt, maar riep meteen reflecties op. De deelnemers vroegen zich af waarom er specifiek voor een driehoek gekozen werd en niet voor een cirkel of een lijn, en wie of wat de verbindende factor vormt tussen de drie partijen. Er werd stilgestaan bij de vraag waar naastbetrokkenen, de raad van bestuur of andere partners zich binnen dit model zouden bevinden. Daarnaast werd duidelijk dat relaties steeds contextgebonden zijn en dat rollen voortdurend verschuiven. Ondersteuning loopt bovendien door alle lagen heen: nabijheid en afstand wisselen elkaar voortdurend af.
De tweede metafoor, de ijsberg, illustreerde het spanningsveld tussen bovenstroom en onderstroom. In de bovenstroom bevinden zich de zichtbare elementen zoals afspraken, agenda’s en rollen. In de onderstroom zitten emoties, spanningen, frustraties en ingehouden meningen, de zogenaamde “visjes”: zaken waarvan iedereen weet dat ze bestaan, maar die vaak onuitgesproken blijven. Wanneer boven- en onderstroom botsen, kunnen teams alle kanten op bewegen: van in cirkels draaien en weerstand bieden tot escaleren of vastlopen in fight, flight of freeze. Volgens Tim ligt de sleutel in het durven benoemen van wat er gebeurt, bijvoorbeeld door expliciet te zeggen: “Ik merk dat hier spanning op zit.”
Om escalatie te voorkomen, is het essentieel om ruimte te creëren voor signalen uit die onderstroom. Het is geen toeval dat ‘varia’ vaak het gevoeligste punt op de agenda is; het helpt om dat vooraf te erkennen. Het neutraal benoemen van “de vis” kan al veel lucht geven. Soms is het nodig om te accepteren dat een thema op dat moment niet besproken kan worden. Psychologische veiligheid blijft daarbij een centrale voorwaarde. Check-in en check-outmomenten bevorderen die veiligheid, net als het starten van vergaderingen met de verbeterpunten uit de vorige bijeenkomst.
Tijdens een korte demo-oefening demonstreerden acht vrijwilligers een methodiek om alle stemmen in een groep te laten horen. Eén deelnemer deelde wat voor hem of haar belangrijk was, waarna de rest zich fysiek achter (akkoord) of tegenover (twijfel of vraag) die persoon opstelde. Het onderscheid tussen snel en traag denken werd meteen zichtbaar: snelle sprekers duwen vaak vooruit, terwijl tragere denkers nuance en wijsheid inbrengen. De oefening werd afgerond met de vraag: “Wat neem ik hieruit mee?”
Enkele uitspraken bleven hangen:
“Soms is iets al goed genoeg om te proberen.” “Af en toe eens remmen om bij te sturen.” En: “Is dit een vraag of een mening?” In de check-out benadrukten deelnemers dat een vis die niet benoemd wordt, uiteindelijk een haai wordt. Het belang van open vragen, het in- en uitzoomen om perspectief te veranderen, en het benutten van alternatieve vergadervormen kwamen duidelijk naar voren. Een dynamische dialoog schept nieuwe inzichten, zeker binnen de complexiteit van de verschillende systemen die samenkomen in de driehoek.
Thematische Minitafels
Na de workshop schoven de deelnemers aan bij drie thematische tafels, waar telkens een inhoudelijk gesprek plaatsvond.
Tafel 1 – Bewindvoering & zorgvolmacht
Enkele inzichten/notities:
• Een familielid kan bewindvoerder worden, maar niet iedereen kan of wil dat opnemen.
• Ouders twijfelen vaak: “Doe ik het zelf? En wat gebeurt er na mij?”
• De vrederechter houdt rekening met vooraf gemaakte verklaringen, maar kan daarvan gemotiveerd afwijken.
• Voor ouders is de verslaggeving meestal eenvoudiger dan voor broers of zussen.
• In het werkveld bestaat veel onduidelijkheid over bewindvoering; de wetgeving blijft complex.
• De beschikking van de vrederechter is in de praktijk vaak de duidelijke samenvatting.
• Opleidingstip: vorming door Dieter Vanoutrive (15 december Odisee Aalst): Behoud BBK/T Ouderenzorg | Odisee
• Steunpunt Bewindvoering biedt laagdrempelig advies.: Home | Steunpunt bewindvoering
Extra aandachtspunt:
• Verblijfplaats vs. woonplaats: juridisch moeten die overeenkomen, maar in de praktijk wordt soms pragmatischer gewerkt. Ook tijdelijke veranderingen (bv. ziekenhuis) moeten eigenlijk gemeld worden.
Tafel 2 – Wel of niet samenwerken met een VZA?
Enkele inzichten/notities:
• Zelf VZA worden is voor startende ouderinitiatieven vaak te zwaar: administratie, personeel, medische verplichtingen, wetgeving…
• Een goede VZA vinden:
– Ga vooral praten, niet alleen af op de website.
– Bouw een echte wisselwerking op; jullie brengen ook waarde.
– Let op cultuur, vertrouwen en realistische verwachtingen.
– “Als iets te mooi klinkt, is het dat meestal ook.”
• Begin tijdig met gesprekken.
• Bespreek zowel het starters- als het landingsscenario.
• Durf onderhandelen, zodat verwachtingen helder blijven.
• Kies een VZA die kleinschalig en op maat kan denken.
• Betrek het kind/bewoner in de keuze.
Tafel 3 – Budgetten & solidariteit
Enkele inzichten/notities:
• Conceptnota: wie een individueel budget heeft, moet dat kunnen behouden.
• Solidariteit binnen projecten is mogelijk, maar heeft grenzen.
• Budgetten moeten voldoende zijn om de fictieve zorg rond te krijgen; richtlijn: 60–70% volwaardige PVB’s in de groep.
• PVB stijgt gedeeltelijk mee met de loonindex.
• Voorbeelden van creatieve of kostendelende oplossingen:
– bewoner neemt vrijwillig nachten op in ruil voor gratis wonen;
– buurtgerichte activiteiten samen organiseren → win-win;
– ruimtes delen of verhuren;
– acties zoals een “wijnhandel”.
• Belangrijk advies: tel samen de zorguren, bundel punten en vertrek van wat realistisch haalbaar is.
Plenaire reflectie met Liesbet Maes (VAPH)
Liesbet gaf haar reflecties en duiding bij de recente evoluties binnen het VAPH. Ze sprak vanuit haar rol als beleidsmedewerker en haar achtergrond als projectleider voor kleinschalige initiatieven.
Historiek en rol van ouders
Ouders hebben altijd een cruciale rol gespeeld binnen de sector. Veel van de zorgaanbieders die we vandaag kennen, zijn ooit ontstaan vanuit ouderinitiatieven. De invoering van het PVB zorgde voor een duidelijke groei van dergelijke projecten, al blijft het in totaal nog steeds een relatief kleine groep.
Bij het oplijsten van noden en knelpunten werd opnieuw duidelijk dat kleinschalige initiatieven een duidelijke plaats hebben in het zorglandschap, met solidariteit als opvallend kenmerk.
Stappen van het VAPH
Het VAPH heeft al enkele stappen gezet om deze initiatieven beter te ondersteunen:
-
Financiering: Het vroegere financieringssysteem was onduidelijk. De uitleg op de website is ondertussen vereenvoudigd en er wordt gewerkt aan een uitgebreidere pagina specifiek over kleinschalige initiatieven, inclusief informatie over GiPSo.
-
Kwaliteit: Tijdens bezoeken merkte het VAPH dat er al degelijk kwaliteitskaders bestaan binnen veel initiatieven. Daarom wordt nu onderzocht hoe het bestaande kwaliteitskader aangepast kan worden aan de realiteit van kleinschalige projecten. Het doel is dezelfde verplichtingen haalbaar te maken, rekening houdend met de diversiteit van de initiatieven, maar met gelijke waarborgen en voordelen.
Toelichtingen op gestelde vragen
1. Waarom kan je met PAB maar 155 dagen zorg inkopen bij een ouderinitiatief, terwijl dat met PVB ruimer kan?
Het PAB-systeem is oorspronkelijk bedoeld voor assistentie in de thuissituatie. Bij MFC’s is de omschakeling naar persoonsvolgende financiering nooit gebeurd; zij werken nog steeds aanbodgestuurd.
In het verleden werd een uitzondering gemaakt die toelaat om tijdelijk in een MFC te verblijven met PAB, om ouders te ontlasten. Hiervoor werd de grens van 155 dagen ingevoerd.
De bedoeling is om het PAB in de toekomst meer af te stemmen op het PVB, zodat er meer uniformiteit komt tussen beide systemen.
2. Waarom heeft de overheid PVF ingevoerd als er onvoldoende middelen zijn?
De wachtlijsten zijn niet nieuw en er is nooit voldoende budget geweest om alle noden te dekken. De overgang naar persoonsvolgende financiering was vooral bedoeld om zorg vraaggestuurder te maken en mensen meer keuzevrijheid te geven over hoe ze hun budget inzetten.
Er is destijds extra geïnvesteerd, meer dan in andere sectoren, maar het aantal mensen dat ondersteuning nodig heeft, is sneller blijven stijgen dan de middelen.
Vandaag staan we op dat kantelpunt, en daarom heeft de minister ervoor gekozen niet alleen te investeren, maar ook te hervormen. Deze hervormingen staan nog in de startfase, waardoor er nog geen concrete voorspellingen mogelijk zijn.
De presentatie die Liesbet deelde kan je hier:
presentatie Liesbet Maes VAPH netwerkevenement GiPSo.pdf (327,9 KB)
terugvinden.
Netwerkborrel
De namiddag eindigde met een netwerkborrel waar iedereen ervaringen konden uitwisselen en nieuwe contacten konden leggen of oude bekenden nog eens konden spreken.
Wij vonden dit alvast een fijne eerste ervaring en hopen dat iedereen kennis heeft opgedaan en een interessante namiddag achter de rug heeft gehad.
Hebben jullie foto’s, notities, inzichten, bedenkingen die jullie graag delen? Aarzel niet en geef het als reactie onder dit verslag!